mr Dejan Abazović: Studija slučaja
Predgovor
Kada sam ranije napisao tekst „IZBORNA MATEMATIKA ZA POČETNIKE“, cilj mi je bio da na jednostavan i svima razumljiv način ogolim osnovne mehanizme izborne geometrije i ukažem na načela po kojima se formira i održava politička moć na našim prostorima. Taj tekst je poslužio kao teorijski uvod i postavio hipotezu: autokratski režimi ne padaju slučajem, već onda kada se pređe tačno određena matematička tačka usijanja.
Ono što je uslijedilo 25. oktobra na izborima u Srbiji dalo nam je rijedak i dragocjen materijal. Ova studija slučaja dolazi kao vrsta empirijskog dokaza — praktična i kroz egzaktne brojeve provjerljiva potvrda onoga o čemu sam pisao. Kada se podaci iz Srbije sa nedavno završenih izbora stave u paralelu sa crnogorskim scenarijem na predsjedničkim izborima 2023. godine u Crnoj Gori, politička matematika prestaje da bude teorijska pretpostavka i postaje nemilosrdna statistička zakonitost.
Uvod
U političkoj fizici Zapadnog Balkana rijetko se dešava da dva izborna ciklusa pokažu toliko zaprepašćujuću strukturnu i matematičku simetriju. Kada se uporede vanredni parlamentarni izbori u Srbiji održani 25. oktobra 2026. godine i drugi krug predsjedničkih izbora u Crnoj Gori u aprilu 2023. godine, dobijamo rijedak laboratorijski uzorak. Demografski gledano, biračko tijelo Srbije veće je tačno za jedan red veličine (faktor 11 do 12) u odnosu na crnogorsko. Međutim, kada se taj koeficijent primijeni, politička matematika, psihologija i konačni ishodi preslikavaju se sa preciznošću švajcarskog sata. Ova analogija nudi ključnu studiju slučaja o tome kako se autokratski režimi na Balkanu matematički i sociološki lome.
Egzaktna proporcija
Gledajući zvanične podatke (u ovom tekstu su date one najosnovnije), podudarnost parametara ne ostavlja prostor za slučajnosti. Kada se ukupne brojke iz Srbije svedu na srazmjeru crnogorskog biračkog tijela (dijeljenjem sa koeficijentom 11), dobijamo gotovo identične vrijednosti:
| Parametar | Crna Gora (2. krug 2023.) | Srbija (25. oktobar 2026.) | Srbija svedena na CG mjeru (÷11) |
| Upisani birači / Izašli | ~542.000 / ~375.000 | ~6.100.000 / 4.211.957 | ~555.000 / ~382.000 |
| Izlaznost (%) | 69,3% | 68,78% | ~68,8% |
| Pobjednik / Izazivač | Milatović: 58,8% (~221k) | Studentska lista: 52,7% (~2.219k) | ~201.000 (52,7%) |
| Dotadašnji establišment | Đukanović: 41,2% (~154k) | Vladajući blok: 39,1% (~1.646k) | ~149.000 (39,1%) |
Statistička analiza pokazuje tri ključne tačke preklapanja:
Konsolidacija promjene na 52-59%: Alternativni i opozicioni blok u oba slučaja preuzima zamah i stabilizuje se u zoni ubjedljive većine, čime se onemogućava bilo kakav izborni inženjering.
Magija izlaznosti od 68-69%: U oba slučaja izlaznost probija psihološku i matematičku granicu. Proces se automatski transformiše iz rutinskog glasanja u opštenarodni plebiscit.
Plafon režima na 39-41%: I Milo Đukanović 2023. i vladajuća struktura u Srbiji 2026. godine, uprkos potpunoj kontroli medija, resursa i klijentelističkih mreža, udaraju u neprobojni zid na oko 40% ukupnih glasova. To je apsolutni maksimum koji takva država može izgenerisati.
Anatomija loma autokratije
Izbori u Podgorici 2023. i Beogradu 2026. nijesu bili klasičan sudar političkih programa, već sudar dva nepomirljiva društvena modela. Komparativna analiza otkriva tri ključne metode kojima se autokratski režimi dovode do tačke pucanja:
a) Prelazak sa politike na plebiscit (Referendumska atmosfera)
U redovnim okolnostima, autokratije održavaju vlast tako što fragmentišu opoziciju i drže širu javnost u stanju političke apatije kroz narativ da su „svi isti“. Međutim, kada društvena tenzija dostigne tačku usijanja, izbori gube karakter stranačkog nadmetanja i postaju egzistencijalno izjašnjavanje o sistemu. Birači više ne biraju omiljenu ideologiju, već odgovaraju na binarno (0 ili 1) pitanje: Da li ste za nastavak postojećeg stanja ili za njegovu potpunu demontažu?
b) Demontaža klijentelizma kroz masovnu izlaznost
Autokratske mašinerije funkcionišu na bazi precizno proračunatog klijentelizma, ucjena i kontrolisanih sigurnih glasova koji donose pobjedu pri niskoj ili prosječnoj izlaznosti (50-55%). Međutim, kada izlaznost preskoči prag od 68%, ucjenjivačka moć aparata biva matematički potopljena. Na sceni se pojavljuje tiha većina — neopredijeljeni, mladi, dijaspora i razočarani građani čiji masovni priliv na birališta poništava sve terenske kalkulacije režima.
c) Sabiranje umesto ideološkog cjepidlačenja
Monolitni režimi ne padaju zbog ideološke čistoće izazivača, već zbog matematičke sinergije. U Crnoj Gori 2023. godine, raznorodna opozicija (od građanskih centrista do nacionalnih stranaka) slila se u jedan pobjednički bazen. U Srbiji 2026. godine, konsolidacija oko vodeće alternative pokazala je da su birači prepoznali istorijski trenutak: ideološke razlike se stavljaju u zagradu dok se ne uspostave osnovne demokratske institucije.
Neminovnost izborne aritmetike
Balkanski autokratski modeli nijesu neuništivi; oni počivaju na matematici straha, kontrolisanim medijima i niska izlaznosti. Slučaj Srbije iz oktobra 2026. godine, koji matematički i statistički predstavlja savršeno uvećanu sliku crnogorskog scenarija iz aprila 2023. godine, dokazuje univerzalno pravilo: Kada građani masovno pređu prag od 68% izlaznosti, nijedna stranačka mašinerija više ne može da zaustavi zakon velikih brojeva. Autokratije se ne ruše kozmetičkim reformama iznutra — njih lomi nemilosrdna aritmetika u kojoj establišment ne može preskočiti zid od 40% podrške.
