mr Dejan Abazović

Nedavni referendum na Islandu, na kojem su građani te sjevernoevropske države odbili obnovu pregovora o članstvu u Evropskoj uniji, neće direktno ugroziti niti usporiti proces pristupanja Crne Gore Uniji. Iako se na prvi pogled može učiniti da odluke pojedinih država šalju negativan signal Briselu, geopolitička i ekonomska realnost Islanda i Crne Gore u potpunosti se razlikuju.

Specifičnost islandskog slučaja

Odluka Islanda donešena je prvenstveno zbog specifičnih ekonomskih interesa, na prvom mjestu Zajedničke politike ribarstva EU. Island ima izuzetno razvijenu ribarsku industriju i ne želi da dijeli svoje morske kvote niti da brine o briselskim restrikcijama u svojim vodama. Osim toga, Island je već decenijama dio Evropskog ekonomskog prostora (EEA) i Šengenske zone, što njegovim građanima već garantuje slobodu kretanja, rada i trgovine. Kao bogata članica NATO-a, Islandu punopravno članstvo u EU nikada nije bilo pitanje ekonomskog opstanka ili bezbjednosne garancije, što je ključna razlika u odnosu na Zapadni Balkan.

Sa druge strane, ishod sa Islanda posredno donosi i određene prednosti za zvaničnu Podgoricu. Odbijanjem Islanda da se vrati za pregovarački sto, fokus Evropske unije u potpunosti ostaje usmjeren na Zapadni Balkan i Istočnu Evropu. Time Crna Gora dodatno učvršćuje svoju poziciju predvodnika („frontrunnera”) u procesu proširenja, kao država koja je najdalje odmakla u pregovorima i prva u redu za naredno učlanjenje.

Petnaest (15) poglavlja čeka atvaranje

Dinamika stupanja Crne Gore u Evropsku uniju zavisi isključivo od brzine sprovođenja unutrašnjih reformi i zatvaranja pregovaračkih poglavlja. Crna Gora je otvorila sva 33 pregovaračka poglavlja, a do sada je privremeno zatvoreno 18, što znači da je preostalo još 15 poglavlja kako bi se proces priveo kraju.

​Među preostalim poglavljima nalaze se ključne i najzahtjevnije oblasti:
​- Vladavina prava i bezbjednost: Poglavlje 23 (Pravosuđe i temeljna prava) i Poglavlje 24 (Pravda, sloboda i bezbjednost).
​- Ekonomija i unutrašnje tržište: Poglavlje 1 (Sloboda kretanja robe), Poglavlje 3 (Pravo osnivanja preduzeća i sloboda pružanja usluga), Poglavlje 4 (Sloboda kretanja kapitala) i Poglavlje 9 (Finansijske usluge).
​- Infrastruktura, poljoprivreda i ekologija: Poglavlje 11 (Poljoprivreda), Poglavlje 12 (Bezbjednost hrane), Poglavlje 13 (Ribarstvo), Poglavlje 14 (Saobraćajna politika), Poglavlje 15 (Energetika), Poglavlje 22 (Regionalna politika) i izuzetno finansijski zahtjevno Poglavlje 27 (Životna sredina i klimatske promjene).
​- Finansijski sistem: Poglavlje 32 (Finansijski nadzor) i Poglavlje 33 (Finansijske i budžetske odredbe).
​
U skladu sa novom metodologijom proširenja EU, dalji napredak u svim preostalim oblastima direktno je uslovljen vidljivim rezultatima u vladavini prava (poglavlja 23 i 24), gdje se traže pravosnažne presude u borbi protiv organizovanog kriminala i visoke korupcije, jačanje nezavisnosti pravosuđa, kao i institucionalna stabilnost.

Unutrašnje ozdravljenje i geostrateška zaštita

Osim tehničkih i ekonomskih benefita, ulazak u Evropsku uniju za Crnu Goru predstavlja prijeki unutrašnji i spoljnopolitički imperativ.

​Na unutrašnjem planu, punopravno članstvo u EU i prihvatanje njenih normi jedini je funkcionalni okvir za prevazilaženje višedecenijskih patoloških podjela i duboke društvene polarizacije. Evropski standardi postavljaju sistemske prepreke korumpiranim pojedincima i kriminalnim strukturama koje su godinama usporavale razvoj države, osiguravajući da vladavina prava zamijeni praksu selektivne pravde i zloupotrebe državnih resursa.

​Na spoljnopolitičkom i bezbjednosnom planu, članstvo u EU služi kao ključni štit od malignih uticaja autokratskih režima i retrogradnih velikonacionalnih projekata iz regiona. Integracijom u evropsku porodicu naroda, Crna Gora trajno osigurava svoj suverenitet, građanski karakter i geostratešku orijentaciju, onemogućavajući spoljne aktere da preko unutrašnjih političkih poluga destabilizuju državu.

​Dobijanje pozitivnog Izvještaja o procjeni ispunjenosti privremenih mjerila (IBAR) označilo je ulazak Crne Gore u završnu fazu pregovora. Trenutni politički zamah unutar Unije pruža Podgorici istorijsku priliku da intenzivira zatvaranje preostalih pregovaračkih cjelina. Odluka sa Islanda jeste podsjetnik da svaka zemlja bira sopstveni put, a za Crnu Goru evropski put nema održivu alternativu.