Piše: mr Dejan Abazović
Datum: 16.01.2026. godine

U savremenoj geopolitici rijetko koji prostor tako jasno potvrđuje Spykmanovu doktrinu Rimlanda kao Crnomorski basen i Ukrajina, naročito kada se posmatraju u funkcionalnoj vezi sa Jugoistočnom Evropom. Ovaj region ne predstavlja izolovanu zonu konflikta, već integralni segment evropskog Rimlanda koji se prostire od Baltika, preko Istočne Evrope i Crnog mora, sve do Balkana i Mediterana. Upravo ta prostorna povezanost čini da se geopolitički procesi u Ukrajini neposredno reflektuju na bezbjednosnu i političku arhitekturu Balkana.

Spykman je Crno more posmatrao kao dio tzv. „marginal seas“, prostora koji povezuje kontinentalnu i pomorsku dimenziju moći. U djelu The Geography of the Peace navodi: „Marginalna mora su kontaktne zone između kopnene i morske sile, i stoga ključne arene svetske politike.“

Crno more je, u tom smislu, most između Heartlanda i Rimlanda. Ono omogućava kontinentalnim silama izlaz prema Mediteranu, ali istovremeno omogućava pomorskim silama prodor prema unutrašnjosti Evroazije. Taj dvostruki karakter čini ga strateškim produžetkom balkanskog prostora, jer se preko njega formira bezbjednosni kontinuitet od Crnog mora do Jadrana.

Ukrajina zauzima centralno mjesto u toj konfiguraciji. Dok je Mackinder naglašavao Istočnu Evropu kao vrata Heartlanda, Spykman Ukrajinu posmatra kao dio evropskog Rimlanda, odnosno kao kontaktni pojas između ruske kontinentalne moći i zapadnog pomorskog svijeta. On naglašava: „Bezbjednost se postiže ne držanjem centra, već organizovanjem periferije.“

Ukrajina je upravo ta periferija Evroazije čijim se političkim i vojnim usmjerenjem odlučuje da li će crnomorski prostor biti dio zapadnog Rimlanda ili produžetak kontinentalne dominacije Rusije.

Savremeni sukob oko Ukrajine zato ima neposrednu balkansku dimenziju. Aneksija Krima i borba za kontrolu crnomorske obale predstavljaju pokušaj očuvanja ruske projekcije moći prema Mediteranu. Gubitak tog prostora, u Spykmanovim terminima, značio bi strateško potiskivanje kontinentalne sile iz Rimlanda. Spykman je upozoravao: „Sila lišena pristupa obodu zemlje je strateški osakaćena.“

Za Zapad, integracija Ukrajine znači zatvaranje istočnog segmenta evropskog Rimlanda, čime se stvara bezbjednosni luk od Baltika, preko Crnog mora, do Balkana i Jadrana. Taj luk ima istu funkciju kao NATO konsolidacija Jadrana kroz Hrvatsku, Crnu Goru i Albaniju: sprečavanje da suparnička sila ostvari dominantan položaj na obodu Evroazije.

Crnomorski prostor je, pritom, direktno povezan sa Balkanom kroz energetske, saobraćajne i bezbjednosne pravce. Gasni tokovi, pomorske rute, ali i vojno-logističke linije povezuju Ukrajinu, Rumuniju i Bugarsku sa Srbijom, Crnom Gorom i Hrvatskom. Time Balkan postaje južni nastavak crnomorskog Rimlanda. Stabilnost Ukrajine utiče na stabilnost Balkana, jer poremećaj u jednom segmentu Rimlanda proizvodi pritisak na drugi.

Spykmanova teza da „kontrola periferije određuje sudbinu centra“ ovdje dobija regionalnu dimenziju: kontrola Crnog mora određuje bezbjednosni okvir Balkana. Ako je crnomorski prostor nestabilan ili pod dominacijom jedne sile, Balkan postaje izložen političkom, energetskom i vojnom pritisku. Zato jačanje NATO prisustva u Crnom moru ima istu stratešku logiku kao i konsolidacija Jadrana – zatvaranje rimlandskog pojasa.

Za Srbiju, Crno more ima poseban značaj kroz dunavski koridor, koji povezuje Beograd sa crnomorskim lukama. Time Srbija nije samo balkanska, već i crnomorska država u funkcionalnom smislu Rimlanda. Svaka promjena ravnoteže u Ukrajini reflektuje se na bezbjednosne kalkulacije Srbije, jer utiče na njen pristup istočnim pravcima i energetskim tokovima.

Za Crnu Goru i Hrvatsku, crnomorska dinamika utiče na sigurnost Jadrana. Ukoliko bi jedna sila ovladala crnomorskim obodom, ona bi dugoročno imala mogućnost projekcije moći prema Mediteranu, što bi promijenilo stratešku poziciju Balkana. Zato Jadran i Crno more u Spykmanovoj logici čine jedinstveni rimlandski podsistem.

U akademskom smislu, Ukrajina i Crno more predstavljaju savremeni empirijski dokaz i potvrdu Spykmanove teorije. Konflikt se ne vodi zbog unutrašnjosti Evroazije, već zbog njenog obodnog pojasa, luka, prolaza i komunikacija. Rimland ostaje ključni pojas svjetske politike, a Balkan njegov južni produžetak.

Može se zaključiti da Crno more i Ukrajina nijesu odvojeni od balkanske geopolitike, već njen strateški nastavak. Spykmanova doktrina pokazuje da se bez razumijevanja crnomorskog segmenta ne može u potpunosti razumjeti ni položaj Srbije, Crne Gore, Hrvatske, Bosne i Hercegovine, Kosova i Albanije. Balkanski Rimland i Crnomorski Rimland čine jednu cjelinu u kojoj se oblikuje savremena ravnoteža moći u Evropi.