DIGITALNA ARHITEKTURA NOVOG EVROAZIJSKOG FINANSIJSKOG PORETKA
Piše: mr Dejan Abazović
Pred vama je treća u nizu od tri ekonomske analize posvećene transformaciji globalnog finansijskog poretka. Sve tri čine jedinstvenu analitiču razradu procesa dedolarizacije koji leži u osnovi današnjih geopolitičkih dešavanja u svijetu.
U završnom dijelu ovog serijala o transformaciji svjetskih finansija, prelazimo sa teorije na konkretnu primjenu. Ova analiza detaljno istražuje UNIT, projektovanu digitalnu obračunsku jedinicu zemalja BRIKS-a, koja ima potencijal da trajno zamijeni dolar u međunarodnoj trgovini. Uz tehnički opis sistema zasnovanog na zlatu i blockchain tehnologiji, tekst donosi i ključni osvrt na geopolitički odgovor Sjedinjenih Američkih Država. Od kontrole resursa u Venecueli i na Grenlandu do destabilizacije koridora u Iranu, zaključujemo sliku o globalnom sukobu dva ekonomska svijeta koji nepovratno mijenja našu stvarnost (prim. aut.).
Projekat UNIT predstavlja konkretan tehnički odgovor na izazove koje je postavio Sergej Glazjev u okviru Evroazijske ekonomske komisije (EEC). To nije klasična valuta poput eura ili dolara koju izdaje jedna centralna banka, već kompleksna obračunska jedinica dizajnirana da funkcioniše kao neutralni posrednik u međunarodnoj trgovini. UNIT je osmišljen da riješi fundamentalni problem zemalja BRIKS-a: kako trgovati bez dolara, a da se pritom ne postane zavisan od neke druge nacionalne valute, poput kineskog juana.
Spoj zlata i realnih vrijednosti
Za razliku od dolara, koji od 1971. godine nema materijalno pokriće, UNIT se vraća principu opipljive vrijednosti, ali na moderniji način. Njegova vrijednost je definisana kroz specifičnu “korpu” koja se sastoji od 40% zlata i 60% nacionalnih valuta zemalja članica BRIKS-a. Ovakva struktura pruža dvostruku zaštitu. Zlato služi kao sidro stabilnosti koje štiti od inflacije, dok nacionalne valute unutar korpe odražavaju realnu ekonomsku snagu država učesnica.
Ovaj model direktno rješava problem povjerenja koji smo pomenuli u prvoj analizi na ovu temu. U starom sistemu, svijet je morao vjerovati u ispravnost politike američkih Federalnih rezervi. U sistemu UNIT, povjerenje se zamjenjuje matematičkim algoritmom i fizičkim rezervama zlata i resursa. Na taj način, UNIT prestaje biti instrument političke moći bilo koje pojedinačne države i postaje zajedničko dobro svih učesnika u trgovini, čime se eliminiše mogućnost “izvoza inflacije” koja je decenijama karakterisala američku ekonomiju.
Tehnološka osnova i ekosistem plaćanja
UNIT počiva na tehnologiji distribuiranog sistema (blockchain), ali u strogo kontrolisanom i institucionalnom okviru. Za razliku od decentralizovanih kriptovaluta poput Bitcoina, UNIT je digitalno sredstvo koje izdaju i kontrolišu centralne banke i ovlašćene finansijske institucije. Ključna prednost ove tehnologije je u tome što omogućava direktna plaćanja između država bez potrebe za posredničkim bankama u New Yorku ili London-u.
Ovaj sistem funkcioniše u sinergiji sa platformama kao što je BRICS Bridge, digitalna infrastruktura koja služi kao alternativa SWIFT-u. Korišćenjem UNIT-a na ovakvoj platformi, transakcija se izvršava trenutno, uz minimalne troškove i, što je najvažnije, uz potpunu privatnost u odnosu na zapadne nadzorne organe. To praktično znači da jedna transakcija između Rusije i Indije ostaje potpuno nevidljiva za američki trezor, čime se sankcije kao oružje geopolitičkog pritiska čine neefikasnim.
Rješavanje problema likvidnosti i trgovinskih neravnoteža
Jedan od najvećih izazova sa kojim se zemlje BRIKS-a suočavaju prilikom napuštanja dolara je problem trgovinskog debalansa. Primjera radi, kada Rusija prodaje naftu Indiji, ona akumulira veliku količinu indijskih rupija koje često nema gdje da potroši, jer Indija ne proizvodi sve ono što je Rusiji potrebno. UNIT je dizajniran upravo kao alat za rješavanje ovog problema. Umjesto da drže neupotrebljive viškove nacionalnih valuta, države te viškove konvertuju u UNIT.
Kao univerzalno sredstvo obračuna unutar BRIKS+ grupe, UNIT se može koristiti za kupovinu robe od bilo koje druge članice sistema. Rusija tako može svoje “naftne rupije” pretvorene u UNIT iskoristiti za kupovinu tehnologije iz Kine ili poljoprivrednih proizvoda iz Brazila. Na ovaj način, UNIT djeluje kao “podmazivač” globalne trgovine koji omogućava zemljama da trguju na bazi realne razmjene dobara, a da pritom ne moraju da koriste dolar kao privremenu stanicu ili skladište vrijednosti.
Od EEC do globalne primjene
Iako je Sergej Glazjev idejni tvorac ovog koncepta, realizacija novog Evroazijskog finansijskog poretka se odvija kroz institucionalnu saradnju više tijela. Ključnu ulogu igraju Evroazijska ekonomska komisija (EEC) i Nova razvojna banka (New Development Bank – NDB). NDB je osnovana 2014. godine od strane zemalja BRIKS-a sa sjedištem u Šangaju, upravo sa ciljem da finansira infrastrukturne projekte i održivi razvoj bez uslovljavanja koja nameću MMF i Svjetska banka.
UNIT se planira kao osnovno sredstvo za kreditiranje unutar Nove razvojne banke. Time se stvara zatvoren i samoodrživ finansijski krug: od vizije Glazjeva i istraživanja u institutima poput IRIAS-a, preko institucionalnih okvira EEC-a, pa sve do konkretnog finansiranja putem NDB-a. Ovaj sistem ne nudi samo novu valutu, već potpuno novu arhitekturu upravljanja svjetskom ekonomijom u kojoj se odluke više ne donose u jednom centru moći, već kroz konsenzus država koje predstavljaju većinu svjetske populacije i resursa.
Geopolitički odgovor i bitka za kontrolu resursa
Iako projekti poput UNIT-a i vizije Sergeja Glazjeva nude tehnološki i ekonomski izlaz iz dolarske hegemonije, nerealno je očekivati da će se dosadašnji centar moći u Washingtonu mirno povući. Kako bi očuvale “prekomjernu privilegiju” i kontrolu nad globalnim tokovima, SAD su već otpočele niz preventivnih akcija koje imaju za cilj fizičku kontrolu ključnih tačaka planete i destabilizaciju evroazijskih integracionih procesa.
Prva linija ovog odgovora vidljiva je u Latinskoj Americi. Vojne i političke akcije u Venecueli nijesu motivisane samo ideološkim neslaganjima, već primarno potrebom za direktnom kontrolom nad državom koja posjeduje najveće potvrđene rezerve nafte na svijetu. Stavljanjem venecuelanske nafte pod svoj uticaj, SAD nastoje da obezbijede da energenti, kao ključna stavka u korpi nove valute UNIT, ostanu u sferi dolarskog uticaja.
Slična strategija se nazire i u planovima za Grenland. Ovo ostrvo, osim što je bogato rijetkim zemnim rudama neophodnim za modernu tehnologiju, postaje ključna strateška tačka za kontrolu novih trgovačkih puteva preko Sjevernog ledenog okeana. Ovim potezima Amerika nastoji da “zaključa” resurse i koridore koji bi inače mogli postati dio evroazijskog interesnog ekonomskog prostora.
Još jedna oštrica američkog odgovora usmjerena je na prekidanje fizičkih veza koje Glazjev promoviše. Najnoviji talasi unutrašnjih nemira i protesta u Iranu, koji za cilj imaju promjenu režima i potencijalni povratak na vlast struktura lojalnih Zapadu, direktno ugrožavaju razvoj koridora “Sjever–Jug”. Kao što smo vidjeli, Iran je ključna karika koja spaja Indiju sa Rusijom i centralnom Azijom. Destabilizacija Irana ili instaliranje pro-zapadne vlade bi praktično presjeklo ovaj kopneni put, kao što bi omogućilo apsolutnu kontrolu Persijskog zaliva, čineći finansijsku nezavisnost BRIKS-a mnogo težom za sprovođenje u praksi.
Na kraju, sve tri analize nam ukazuju na to da se pred našim očima ne odvija samo smjena valuta, već sveobuhvatan sukob dva svijeta. S jedne strane je BRIKS+ sa vizijom policentričnog poretka, digitalnog UNIT-a i kopnenih koridora, a sa druge strane su SAD koje koriste svu svoju vojnu, obavještajnu i ekonomsku moć da zadrže kontrolu nad resursima i tačkama prolaza. Ishod ove borbe neće zavisiti samo od algoritama nove digitalne valute, već i od sposobnosti evroazijskih sila da fizički odbrane svoju infrastrukturu i resurse od direktnih i indirektnih intervencija koje dolaze iz Washington-a.
Tehnopolitika 