Sergej Glazjev – GLAVNI ARHITEKTA EVROAZIJSKOG EKONOMSKOG SUVERENITETA
Piše: mr Dejan Abazović
Pred vama je druga u nizu od tri ekonomske analize posvećene transformaciji globalnog finansijskog poretka. Sve tri čine jedinstvenu analitiču razradu procesa dedolarizacije koji leži u osnovi današnjih geopolitičkih dešavanja u svijetu.
Nakon analize mehanizama dolarske dominacije, drugi dio našeg serijala posvećen je ideološkom i strateškom odgovoru na taj sistem. Ova analiza fokusira se na rad Sergeja Glazjeva, arhitekte evroazijskih integracija i bivšeg savjetnika ruskog predsjednika. Kroz njegovu teoriju o smjeni sistemskih ciklusa akumulacije i izgradnju trans-evroazijskih infrastrukturnih koridora, istražujemo kako se postavlja scena za novi ‘Integralni svjetski privredni poredak’. Tekst nudi uvid u to zašto dedolarizacija za zemlje BRIKS-a nije samo finansijski, već prvenstveno suvereni i bezbjednosni imperativ (prim. aut.).
Dok je prethodna analiza “Arhitektura dolarske hegemonije” imala za cilj da objasni kako dolar gospodari svjetskom ekonomijom, u ovoj analizi se bavimo čovjekom koji je decenijama unazad konstruisao alternativu tom modelu. Sergej Glazjev (Sergey Glazyev) nije samo teoretičar, on je ključna figura koja povezuje rusku ekonomsku školu sa praktičnim politikama zemalja BRIKS-a. Njegov rad predstavlja ideološki temelj za ono što on naziva “ekonomskim oslobođenjem”.
Smjena sistemskih ciklusa akumulacije
Glazjev svoj rad bazira na teoriji “dugih ciklusa” ekonomskog razvoja. On tvrdi da globalni kapitalizam ne funkcioniše linearno, već kroz ciklične smjene dominacije. Prema njegovom mišljenju, mi se trenutno nalazimo u bolnoj tranziciji iz “Američkog sistemskog ciklusa” u novi, “Integralni svjetski privredni poredak“. Za razliku od prethodnog modela koji je bio fokusiran na finansijske spekulacije i akumulaciju duga, Glazjevljev novi poredak stavlja akcenat na realnu ekonomiju, proizvodnju i tehnološki suverenitet.
On naglašava da svaka smjena ciklusa u istoriji (sa holandskog na britanski, pa sa britanskog na američki) prati sličan obrazac: stara sila pokušava da sačuva dominaciju silom i sankcijama, dok se nova rađa kroz efikasniji ekonomski model. Za Glazjeva, taj novi model je sinteza državnog planiranja i privatne inicijative, kakvu danas vidimo u Kini i Indiji. On smatra da zemlje BRIKS-a ne treba samo da kopiraju Zapad, već da izgrade sistem u kojem novac služi razvoju privrede, a ne bogaćenju bankarskih elita.
Evroazijska ekonomska komisija (EEC) kao laboratorija suvereniteta
Kao ministar za integraciju i makroekonomiju unutar Evroazijske ekonomske komisije – EEC (Eurasian Economic Commission), Glazjev je imao priliku da svoje teorije primijeni u praksi. Ova institucija je osnovana 2012. godine kao stalno regulatorno tijelo Evroazijskog ekonomskog saveza (EAEU), međunarodne organizacije za ekonomsku integraciju koja okuplja Rusiju, Bjelorusiju, Kazahstan, Jermeniju i Kirgistan. Njena misija je stvaranje zajedničkog tržišta robe, usluga, kapitala i radne snage.
Unutar EEC-a, Glazjev je počeo da gradi infrastrukturu koja bi bila imuna na pritiske iz Washington-a. On je bio glavni zagovornik uvođenja nacionalnih valuta u međusobnim obračunima država članica, čime je direktno osporio neophodnost dolara. Njegova strategija unutar EEC-a služila je kao “testni poligon” za ono što će se kasnije predložiti širem formatu BRIKS-a. Glazjev je kroz ovu komisiju pokazao da je moguće održati stabilnu trgovinu bez korišćenja SWIFT sistema, oslanjajući se na sopstvene digitalne kanale komunikacije.
Ideološki raskid sa neoliberalizmom i uloga države
Centralna tačka Glazjevljeve analize je oštar napad na “vašingtonski konsenzus” – skup ekonomskih preporuka koje su decenijama dolazile od MMF-a i Svjetske banke. On tvrdi da su te politike namjerno dizajnirane da drže zemlje u razvoju u podređenom položaju. Glazjev se zalaže za to da centralne banke moraju biti podređene nacionalnim ciljevima razvoja, a ne apstraktnim ciljevima “suzbijanja inflacije” po svaku cijenu.
Njegova vizija podrazumijeva sistem u kojem država kontroliše tokove kapitala kako bi spriječila njegovo odlivanje na Zapad. Umjesto da države svoje viškove drže u američkim obveznicama (kao što smo vidjeli u prethodnoj analizi), Glazjev predlaže da se taj novac investira u trans-evroazijske projekte, poput modernizacije željeznica i energetske mreže. On smatra da je to jedini način da se izbjegne “finansijska kolonizacija” i osigura stvarni suverenitet.
Globalni domet kroz IRIAS i BRIKS format
Kako bi njegove ideje dobile međunarodni legitimitet, Glazjev aktivno sarađuje sa Međunarodnim naučno-istraživačkim institutom za probleme upravljanja – IRIAS (International Research Institute for Advanced Systems). Ova organizacija, osnovana 1976. godine kao platforma za naučnu saradnju između Istoka i Zapada, danas se pod ruskim i kineskim uticajem transformisala u vodeći centar za projektovanje novog svjetskog finansijskog sistema.
Kroz IRIAS, Glazjev sarađuje sa vodećim indijskim i kineskim ekonomistima na razvoju algoritama za novu valutu. Cilj ove saradnje je da se stvori sistem koji nije zasnovan na povjerenju u jednu državu (kao što je slučaj sa SAD-om i dolarom), već na matematičkim pravilima i korpi realnih dobara. Na taj način, Glazjev je uspio da ruski nacionalni interes zaobilaženja sankcija predstavi kao globalni interes za pravedniji i stabilniji ekonomski poredak. On je postao mozak operacije koja nastoji da “pravila igre” koja su postavljena u Bretton Woods-u konačno pošalje u istoriju.
Trans-evroazijski koridori i energetski “front”
Za Sergeja Glazjeva, glavna promjena finansijske arhitekture neraskidivo je povezana sa fizičkim ovladavanjem prostora Evroazije i stvaranja novih logističkih pravaca. On u svojim radovima često ističe da je zapadna dominacija, istorijski počivala na kontroli svjetskih okeana i pomorskih uskih grla. Njegov odgovor na takvu postavku snaga, koji aktivno razrađuje u saradnji sa ključnim akterima u Moskvi i Pekingu, jeste ubrzana izgradnja neprobojnog sistema kopnenih komunikacija. Ovi putevi su projektovani tako da ih zapadni saveznici ne mogu presjeći ekonomskim sankcijama, čime se stvara zona potpunog ekonomskog suvereniteta.
Jedan od najznačajnijih stubova ove strategije je razvoj Međunarodnog transportnog koridora “Sjever–Jug”, koji preko kaspijskog regiona i Irana direktno povezuje Rusiju sa Indijom. Glazjev naglašava da ovaj koridor, pored Kineske “Inicijative Pojasa i Puta”, nije samo logistička prečica koja drastično skraćuje vrijeme transporta u odnosu na tradicionalni put kroz Suecki kanal, već je to prvenstveno politički i finansijski instrument. Finansiranje izgradnje ovakvih koridora planira se isključivo u nacionalnim valutama ili kroz nove obračunske jedinice, čime se u potpunosti eliminiše potreba za dolarskim kreditima i posredovanjem zapadnih banaka.
Paralelno sa transportnim koridorima, Glazjev promoviše koncept jedinstvenog energetskog prostora Evroazije. U njegovoj viziji, ruski energenti više nijesu samo roba za izvoz, već postaju “pravi novac” koji služi kao podloga za stabilnost novog sistema. Preusmjeravanje energetskih tokova ka istoku, kroz projekte poput ogromnih gasovoda koji spajaju sibirska polja sa kineskim industrijskim centrima, predstavlja direktan udar na decenijama star sistem “petrodolara”. Kada se energija, kao osnovni resurs savremene civilizacije, razmjenjuje unutar zatvorenog evroazijskog kruga, dolar gubi svoju funkciju neophodnog posrednika.
Konačno, ovaj proces stvara specifičnu vrstu “fronta” na koji zapadne vojne strukture, uključujući i NATO, teško pronalaze adekvatan odgovor. Kako se navodi u stručnim analizama, ovdje nije riječ o klasičnom vojnom sukobu, već o dubokoj tehnološkoj i logističkoj integraciji. Izgradnja optičkih kablova duž trans-sibirskih pruga, digitalizacija carinskih terminala i usklađivanje propisa unutar Evroazijske ekonomske komisije (EEC) stvaraju sistem koji je praktično nevidljiv za standardne mehanizme pritiska. Glazjev je čvrsto uvjeren da će moć starog poretka erodirati onog trenutka kada evroazijska trgovina postane brža, jeftinija i, iznad svega, sigurnija preko kopna nego preko mora.
Tehnopolitika 