Piše: mr Dejan Abazović

Odmah nakon što sam počeo da pišem o Monroovoj doktrini i njenoj primjeni u današnjoj (geo)politici Amerike, shvatio sam da priča o možda najznačajnijoj ličnosti Američke diplomatije uopšte, zahtijeva poseban tekst. Otuda i prethodni tekst o John-u Hay-u (https://tehnopolitika.me/2026/01/03/john-hay-radanje-americke-globalne-spoljne-politike/), koji se može posmatrati kao uvodni za ovaj koji je pred vama (prim. aut.)

U savremenoj geopolitičkoj arhitekturi, malo koji dokument iz 19. vijeka izaziva toliko kontroverzi i direktnih operativnih posledica kao Monroova doktrina. Iako su brojni teoretičari međunarodnih odnosa tokom proteklih decenija tvrdili da je ovaj princip „mrtav“, prevaziđen ili tek istorijski kuriozitet, Nacionalna bezbjednosna strategija Donalda Trumpa iz decembra 2025. godine – sada već formalno poznata kao Trumpov koralar¹ – dokazala je upravo suprotno.

Povratak ove doktrine u srce američke spoljne politike nije samo retorički zaokret, već radikalna redefinicija globalne moći u trenutku kada se svijet lomi između rigidne unipolarne prošlosti i neizvjesne multipolarne budućnosti.

Razumijevanje Monroove doktrine danas, više nego ikada ranije, znači razumijevanje arhitekture novog „hladnog rata“ koji se više ne vodi ideološkim parolama, već za opipljivu teritorijalnu i resursnu dominaciju. Bez poznavanja ovog istorijskog i političkog mehanizma, nemoguće je dešifrovati poteze koji trenutno mijenjaju mapu svijeta.

Geneza izolacionizma

Da bismo u potpunosti razumjeli korijene današnje agresivne spoljne politike i događaje koji potresaju Venecuelu 2026. godine, neophodno je dekonstruisati istorijsku metamorfozu Monroove doktrine. Ono što je 1823. godine započelo kao geopolitički krik jedne mlade nacije u usponu, tokom dva vijeka se transformisalo iz defanzivnog principa u opravdanje za nesputanu hegemoniju.

U svom izvornom kontekstu, doktrina predsjednika James-a Monro-a bila je poruka evropskim silama (“Svetoj alijansi”) da je era kolonizacije na zapadnoj hemisferi završena. Čuvena krilatica „Amerika Amerikancima“ tada je nosila prizvuk zaštite suvereniteta novonastalih republika. Fokus je bio na striktnom izolacionizmu: Washington se obavezao da se neće miješati u unutrašnja pitanja evropskih sila ili njihove postojeće kolonije, dok god se te sile drže podalje od američkog tla.

Arhitekta imperijalne Amerike

Preokret se događa krajem 19. vijeka, kada Sjedinjene Države izlaze iz građanskog rata ojačane i sa jasnim imperijalnim ambicijama. U tom prelaznom periodu ključnu figuru predstavlja John Hay, državni sekretar u administracijama McKinley-a i Roosevelta-a. Iako istorija Hay-a najčešće pamti kao autora politike „Otvorenih vrata“ prema Kini, njegov doprinos redefinisanju Monroove doktrine bio je fundament za američku dominaciju u 20. vijeku.

Hay je bio diplomata vizionar koji je shvatio da Monroova doktrina mora dobiti operativnu, fizičku snagu kako ne bi ostala samo “mrtvo slovo na papiru”. On je bio intelektualni prethodnik onoga što će formalno postati Rooseveltov koralar² (Roosevelt Corollary – Ruzveltova nadogradnja ili proširenje postojeće diplomatske doktrine) 1904. godine. Zastupao je tezu da SAD, kao „civilizovana nacija“, ne samo da imaju pravo, već i moralnu obavezu da intervenišu u susjednim državama koje su pogođene hroničnom nestabilnošću ili „lošim upravljanjem“. Ovim je doktrina prestala biti sredstvo odvraćanja stranaca i postala pravni osnov za američko miješanje u unutrašnje poslove suverenih država.

Istorijski značaj Johna Haya leži u tome što je on premostio jaz između izolacionističke retorike 19. vijeka i agresivnog intervencionizma 20. vijeka. Njegovom diplomatijom Monroova doktrina je prošla suštinsku konverziju: od „štita“ koji čuva hemisferu od spoljne agresije, postala je „mač“ kojim Washington siječe svaki otpor svojoj volji unutar sopstvenog „dvorišta“. Upravo taj „mač“ danas, u januaru 2026. godine, vidimo na djelu u Venecueli.

Tri ključna stuba Trump-ove (geo)politike

Dok veći dio svijeta ubrzano teži ka multipolarnosti i policentričnom odlučivanju, Trumpova administracija agresivno reafirmiše zapadnu hemisferu kao ekskluzivni domen američkog uticaja. Ovakav pristup predstavlja direktan front prema ekonomskom i vojnom prisustvu Kine i Rusije u Latinskoj Americi, tretirajući svako strano uplitanje u ovom regionu kao neprijateljski čin protiv bezbjednosti SAD.

Najnoviji događaji u Venecueli – koji su kulminirali vojnom intervencijom i uklanjanjem tamošnjeg režima – nijesu izolovan incident ili lokalni potres. To je ultimativni test izdržljivosti doktrine u 21. vijeku. Ovi događaji pokazuju nesmanjenu spremnost Washingtona da koristi kombinaciju sirove vojne sile i totalne ekonomske blokade kako bi eliminisao režime koje klasifikuje kao „strana tijela“ u svom neposrednom susjedstvu.

Moderna interpretacija doktrine se više ne bavi isključivo sprečavanjem klasične kolonizacije. U 2026. godini, fokus je na apsolutnoj kontroli lanaca snabdijevanja i strateških resursa – poput nafte i litijuma. Ovo je ekonomska kičma politike „America First“, kojom se nastoji stvoriti hermetički zatvorena i samoodrživa hemisfera pod američkim vođstvom.

Pad Madura i trijumf sirove sile

Događaji od 3. januara 2026. godine ostaće ubilježeni kao najradikalnija i najbrutalnija primjena Monroove doktrine u poslednje vrijeme. Vazdušni udari na Karakas i hirurški precizna akcija specijalnih jedinica Delta Force, koja je rezultirala zarobljavanjem predsjednika Nicolása Madura i njegovim hitnim prebacivanjem u pritvorni centar u New Yorku, nijesu samo čin nasilne promjene režima. To je brutalna demonstracija nove realnosti: SAD ponovo tretiraju zapadnu hemisferu kao prostor u kojem međunarodno pravo uzmiče pred američkim nacionalnim interesom.

Zarobljavanje (hapšenje) aktuelnog šefa države bez zvanične objave rata predstavlja presedan koji po metodologiji podsjeća na invaziju na Panamu i hapšenje Manuel-a Noriege 1989. godine, ali sa neuporedivo većim ulozima za globalnu stabilnost. Ovim činom Washington je poslao nedvosmislen signal Pekingu i Moskvi. Poruka glasi: „Vaše investicije, krediti i vojni savezi u našem susjedstvu ne vrijede ništa onog trenutka kada se pokrene američka ratna mašinerija.“

Iako je Trumpova administracija napad formalno opravdala optužbama za „narkoterorizam“, suština je duboko geopolitička. Na svojoj mreži Truth Social, Trump je otvoreno prizvao duh predsjednika Monroa, što su analitičari odmah krstili kao „Donroe doktrinu“ – spoj izolacionističkog protekcionizma i agresivnog intervencionizma.

Venecuela kao resursni protektorat

Trumpova najava da će SAD „privremeno upravljati Venecuelom“ dok se ne sprovede „adekvatna tranzicija“ razotkriva suštinsku ekonomsku motivaciju ove operacije. Venecuela posjeduje najveće dokazane rezerve nafte na planeti. Direktna vojna i administrativna kontrola nad Karakasom omogućava Americi da diktira cijene energenata na svjetskom tržištu u kritičnom trenutku globalne recesije, koristeći naftu kao geopolitičko oružje.

Kina je decenijama bila glavni finansijski oslonac Madura. Padom njegovog režima i uspostavljanjem američke vojne uprave, svi prethodni dugovi i ugovori sa Pekingom postaju pravno upitni, čime je zadat ozbiljan udarac kineskom prisustvu u Južnoj Americi.

Regionalni potres i atmosfera straha

Vojna intervencija u Venecueli izazvala je talas panike širom latinoameričkog kontinenta. Od Meksika do Argentine, lideri se suočavaju sa novom-starom realnošću u kojoj suverenitet zavisi isključivo od volje Washingtona.

Korišćenje optužnica za trgovinu narkoticima kao legitimnog povoda za invaziju omogućilo je SAD-u da u potpunosti zaobiđu Savjet bezbjednosti UN. Ova strategija omogućava unilateralne akcije pod maskom „međunarodne policijske operacije“, čime se obesmišljava klasična diplomatija.

Zarobljavanje Madura predstavlja tačku bez povratka. Monroova doktrina je u rukama Donald-a Trumpa-a transformisana u instrument aktivne, direktne vojne intervencije. Era diplomatskih pregovora i multilateralnih foruma u Latinskoj Americi je završena. Zamijenila ju je era direktne dominacije i gvozdene discipline unutar američke interesne sfere.

Ekonomski kontra-udar i vojna asimetrija

Za Peking i Moskvu, Venecuela je decenijama bila ključno energetsko i političko uporište na američkom kontinentu. Pad Karakasa izazvao je munjevite reakcije.

Kao direktan odgovor na američku konfiskaciju kineskih naftnih postrojenja u pojasu Orinoka, Peking je odmah aktivirao finansijsku polugu, zamrzavajući značajan dio američkih državnih obveznica. Za Kinu ovo nije samo pitanje zaštite investicija, već opasnog presedana – ako SAD mogu silom da „ekstrahuju“ lidera suverene države, Peking ovo čita kao najavu sličnih scenarija u drugim djelovima svijeta.

Moskva je na intervenciju odgovorila hitnim jačanjem vojnog prisustva na Kubi i u Nikaragvi. Raspoređivanje naprednih hipersoničnih sistema u Karipskom moru poruka je da Monroova doktrina ne može biti jednosmjerna ulica bez direktnih bezbjednosnih posledica na samom pragu Sjedinjenih Država.

BRIKS+ i izgradnja „Finansijske tvrđave“

Napad na Venecuelu djelovao je kao katalizator koji je godinama planiranu dedolarizaciju pretvorio u hitnu nužnost. Na vanrednom samitu u Kazanju, lideri BRIKS-a su proklamovali hitno uvođenje platnog sistema potpuno nezavisnog od zapadne kontrole. Shvaćeno je da je dolar glavno logističko oružje kojim se finansira moderna Monroova doktrina.

Većina nacija Afrike i Azije osudila je „operaciju u Venecueli“ kao povratak najgorim oblicima kolonijalizma. Ovo je dodatno učvrstilo savez zemalja koje teže multipolarnosti, stvarajući jasnu liniju razgraničenja između „Kolektivnog zapada“ i „Globalne većine“.

Da li je Amerika izolovala samu sebe?

Iako je Trump demonstrirao sirovu moć koja je bez premca, dugoročna cijena ovog poteza mogla bi biti previsoka. Dok su SAD decenijama nastupale pod plaštom izvoza demokratije, 2026. godine one otvoreno izvoze hegemoniju. Ovakav nastup gura umjerene regionalne sile, poput Brazila pod Lulom ili Meksika, dublje u sferu kineskih investicija i ruskih bezbjednosnih garancija, tražeći u njima protivtežu američkom pritisku.

Geopolitika se 2026. godine ne vraća u klasični Hladni rat, već u eru izolovanih blokova. Dok Washington pokušava da transformiše obje Amerike u svoju „Tvrđavu Zapad“, ostatak svijeta se integriše kroz evroazijske koridore, ostavljajući SAD na periferiji novih svjetskih tokova.

Nova Monroova doktrina je u 2026. godini postala mač sa dvije oštrice. Dok je taktički efikasno „očistila“ američko dvorište od direktnih političkih oponenata, ona je istovremeno poslužila kao najsnažniji mogući katalizator za globalno ujedinjenje protiv američke finansijske i vojne dominacije. Paradoksalno, u pokušaju da osigura svoju hemisferu, Amerika je možda ubrzala sopstvenu stratešku usamljenost.

Bilans „Nove Monroove ere“

Analizirajući trenutnu situaciju, možemo izvući tri ključna zaključka o efektima ove politike:
1) Kratkoročni trijumf SAD: Donald Trump je uspio u onome što generacije njegovih prethodnika nijesu mogle ili smjele – fizički je uklonio ključnog ideološkog i geopolitičkog protivnika u hemisferi. Ovim potezom SAD su povratile apsolutnu kontrolu nad najvažnijim strateškim energentima na svijetu. U unutrašnjopolitičkom narativu SAD, ovo se predstavlja kao ultimativna pobjeda snage i povratak statusa „svjetskog policajca“ koji beskompromisno naplaćuje svoje interese.
2) Kraj liberalnog međunarodnog poretka: Operacija u Venecueli služi kao zvanična “umrlica” za sistem Ujedinjenih Nacija i koncept suvereniteta malih naroda onakav kakav je svijet poznavao od 1945. godine. Ako sirova moć postane jedini izvor legitimiteta, svijet nepovratno ulazi u period u kojem se državne granice i političke sudbine ispisuju isključivo vojnom nadmoći, a ne međunarodnim ugovorima.
3) Katalizator multipolarnosti: Paradoksalno, agresivna primjena Monroove doktrine može biti upravo onaj presudni potisak koji je bio potreban bloku BRIKS+ da se iz labave ekonomske koalicije transformiše u čvrst, koherentan odbrambeni i finansijski bedem. Izolacijom zapadne hemisfere od stranih uticaja, Sjedinjene Države rizikuju da same budu izolovane od strane ostatka svijeta koji više ne želi da funkcioniše pod diktatom dolara.

Nova Monroova doktrina u 2026. godini više ne predstavlja štit za odbranu slobode od stranog kolonijalizma, već ogoljeni alat za održavanje primata u svijetu koji ubrzano odlazi u sasvim drugom pravcu. Dok Washington slavi povratak dominacije nad obje Amerike, u Pekingu, Moskvi i New Delhiju se ubrzano iscrtavaju nove mape svijeta. Na tim mapama, „zapadna tvrđava“ pod američkim vođstvom ostaje samo jedno od izolovanih ostrva moći, a ne njen apsolutni i jedini centar.

Između hegemonije i izolacije

Zarobljavanje Madura i de facto okupacija Venecuele (u januaru 2026. godine) nijesu samo regionalni potres unutar zapadne hemisfere; to je tektonski poremećaj koji je primorao sile multipolarnog svijeta da radikalno preispitaju svoje strategije opstanka. Dok je u 19. vijeku Monroova doktrina bila lokalna polisa osiguranja mlade nacije, u 2026. godini ona je postala direktan, egzistencijalni izazov globalnoj arhitekturi BRIKS-a+.

Aktuelni događaji neopozivo su potvrdili da Monroova doktrina nije tek prašnjavi relikt prošlosti, već živi politički organizam koji se surovo prilagođava novoj eri sukoba velikih sila. Zarobljavanje Nicolás-a Madur-a i faktička reokupacija venecuelanskih resursa od strane SAD predstavljaju vrhunac Trump-ovog spoljnopolitičkog realizma. Ipak, dok Washington slavi, istorija bilježi kocku sa nezapamćeno visokim ulozima.

Istorija će, sa potrebne distance, suditi da li je januarski udar u Venecueli bio genijalan strateški potez koji je Americi osigurao resurse za opstanak u 21. vijeku, ili „Pirova pobjeda“ koja je samo ubrzala proces u kojem ostatak čovječanstva trajno okreće leđa američkom diktatu.

1. Trumpov koralar (2026.)
   U tvom tekstu, ovaj termin se koristi da opiše najnoviju fazu američke politike:
   – Suština: Više nije dovoljno samo „održavati red“ (policijska moć), već se ide na direktnu eliminaciju suparničkih uticaja (Kine i Rusije) i potpunu resursnu kontrolu.
   – Metod: „Decapitation strikes“ (udari na vođstvo, kao u slučaju Madura) i korišćenje optužnica za kriminal kao povoda za vojne operacije. ↩︎
2. Rooseveltov koralar (1904.)
   Theodore Roosevelt je dopunio Monroovu doktrinu tvrdeći da SAD ne samo da treba da spriječe evropsko miješanje, već imaju pravo da direktno intervenišu u unutrašnja pitanja latinoameričkih država ako su one nestabilne ili ne ispunjavaju svoje međunarodne obaveze.
   – Monroova doktrina: „Evropo, ne dolazi ovamo.“
   – Rooseveltov koralar: „Pošto Evropa ne smije doći, mi ćemo održavati red (kao policajac) da ne bi bilo razloga za njihov dolazak.“ ↩︎