Piše: mr Dejan Abazović

Prethodnu analizu “ZNAK AMERIČKE MOĆI ILI SLABOSTI”, u kojoj su razmatrane slabosti američke tarifne politike, završili smo konstatacijom: “Ako igra puna blefa i prođe kod ostalih, kod SI-a i Putina teško da će!”. Zadržavanje i podizanje carina Kini nas je natjeralo da u ovom tarifnom sukobu razmotrimo njenu poziciju i spremnost na odgovor.

Tvrdnje administracije bivšeg predsjednika Donalda Trumpa da je trgovinske ratove “lako dobiti” očigledno su od samog početka počivale na nerealnoj pretpostavci o američkoj superiornosti u slučaju moguće eskalacije ekonomskog pritiska na Kinu. Nakon najnovijeg uvođenja carina od čak 145%, detaljna analiza strukturnih i strateških faktora jasno ukazuje na drugačiju i surovu realnost. Ispostavlja se da Peking u ovom visokorizičnom sukobu ima mnogo više aduta nego što se očekivalo. Iluzija o brzom američkom trijumfu sve više ustupa mjesto potencijalnom trgovinskom ćorsokaku za Vašington.

Zavisnost od Kine

Jedna od fundamentalnih slabosti američke pozicije ogleda se u dubokoj zavisnosti od uvoza esencijalnih kineskih dobara. Farmaceutski sastojci, rijetki zemni minerali ključni za savremenu tehnologiju i odbrambeni sektor, kao i poluprovodnici, uprkos naporima Vašingtona da revitalizuje domaću proizvodnju, i dalje u značajnom obimu pristižu iz Kine. Prema podacima iz 2024. godine, alarmantnih 85% američkog uvoza antibiotika i 70% rijetkih zemnih minerala je iz Kine, što nagli prekid trgovinskih veza čini ozbiljnom prijetnjom po javno zdravlje i odbrambenu industriju. Pronalaženje alternativnih izvora ili uspostavljanje domaće proizvodnje ovih vitalnih dobara predstavlja dugotrajan i izuzetno skup proces, čije se negativne posledice već reflektuju na američke potrošače i industriju.

Savjetnik za nacionalnu bezbednost Amerike, Mark Henson, izjavio je: „Naša zavisnost od Kine predstavlja prijetnju nacionalnoj bezbjednosti, ali aktuelne carine na kineske proizvode samo produbljuju probleme za naše kompanije i građane.“ Sa druge strane, Kina je demonstrirala spremnost da iskoristi svoju poziciju, što je potvrdio kineski ministar trgovine, Li Vang, izjavom: “Mi kontrolišemo ključne resurse, i ukoliko SAD nastave sa eskalacijom, spremni smo da zaštitimo naše interese, ali bez potrebe za dodatnim podizanjem carina.”

Trgovinski deficit

Hronični trgovinski deficit Sjedinjenih Država sa Kinom i dalje predstavlja značajan problem. Tokom 2024. godine, uvoz iz Kine premašio je izvoz preko 260 milijardi dolara (SAD su uvezle 462,5 milijardi dolara iz Kine, dok su izvezle samo 199,2 milijarde dolara), bilježeći blagi porast u odnosu na prethodnu godinu. U trgovinskim sukobima, zemlje sa ovakvim deficitom su ranjivije, jer se oslanjaju na uvoz esencijalnih dobara. Nasuprot tome, Kina, sa trgovinskim suficitom od impresivnih 880 milijardi dolara u 2024. godini, ima znatno veću fleksibilnost da preusmjeri svoju robu na druga tržišta, poput Evrope i Južne Azije. Kineski zvaničnici su naglasili da neće dodatno eskalirati situaciju nakon što su podigli carine na američku robu na 125%. Ministar Li Vang je istakao: “Odlučili smo da ne podižemo carine na američke proizvode, što pokazuje našu odgovornost i želju za stabilnošću, iako smo potpuno spremni da se branimo ukoliko bude neophodno.”

Ova izjava reflektuje kinesku stratešku prilagodljivost i namjeru da se izbjegne eskalacija i sveobuhvatni trgovinski rat. Time Peking nastoji da sačuva svoja izvozna tržišta i izbjegne dodatne ekonomske turbulencije u kontekstu globalne inflacije i geopolitičkih napetosti. Ekonomski analitičar sa Pekinškog univerziteta, Džang Vei, je ocijenio: “Ova odluka je promišljen potez koji pokazuje da Kina želi da zadrži dominantnu ulogu u globalnoj trgovini, bez nepotrebnog ulaska u eskalaciju.”

Finansijska otpornost

Kineska ekonomija nastavlja da iskazuje značajnu otpornost, zahvaljujući visokoj stopi štednje (oko 46% BDP-a) i snažnoj državnoj kontroli nad finansijskim sektorom, što omogućava brzu intervenciju i stimulisanje ugroženih privrednih grana. Obimne devizne rezerve od 3,3 biliona dolara pružaju dodatnu finansijsku stabilnost. Sa druge strane, niska stopa štednje u SAD i visok nivo javnog duga ograničavaju sposobnost Vašingtona da efikasno apsorbuje ekonomske šokove.

Povećane carine od 145% već su doprinijele rastu inflacije i usporavanju ekonomskog rasta u SAD, što je potvrdio i američki ekonomski ekspert, profesor Robert Grin sa MIT-a, izjavom: “Ove tarife predstavljaju samouništavajući potez, nanoseći veću štetu američkim potrošačima nego Kini.” Čak je i izvršni direktor BlackRocka prokomentarisao novu američku politiku tarifa. “SAD, nakon Drugog svjetskog rata, bile su globalni stabilizator. Sada smo globalni destabilizator“, rekao je Larry Fink za CNBC. “Ovo nije pandemija. Ovo nije finansijska kriza. To je nešto što smo mi stvorili“, rekao je.

Lanci snabdijevanja

Agresivno podizanje carina na kinesku robu izlaže američke proizvođače značajnom riziku od prekida u lancima snabdijevanja, posebno u ključnim sektorima poput elektronike i energetike. Ambiciozni infrastrukturni projekat “Pojas i put” povezuje više od 140 zemalja, stvarajući nove trgovinske rute i sfere uticaja. Istovremeno, Kina nastavlja da aktivno diverzifikuje svoja izvozna tržišta i jača svoje pozicije na globalnom nivou, dok američki saveznici, poput zemalja EU, sve više oklijevaju da bezrezervno podrže protekcionističke poteze Vašingtona.

Neprihvatanje učešća u igri

Kada je Vašington demonstrirao svoju odlučnost uvođenjem drastičnih carina na određene kineske proizvode, odgovor iz Pekinga je bio prilično jednostavan i indikativan za promjenu odnosa snaga: “Nećemo više nužno odgovarati na isti način.” Ova naizgled pasivna reakcija krije dublje strateške promjene u kineskoj ekonomiji i spoljnoj politici.

Kina više ne zavisi isključivo od apetita američkog tržišta. Snažan rast domaće potrošnje i aktivno okretanje trgovini sa zemljama takozvanog Globalnog juga diverzifikovali su kineske izvozne destinacije i smanjili zavisnost od jednog dominantnog partnera. Pored toga, proces dedolarizacije dobija sve više zamaha, sa sve učestalijom upotrebom juana u međunarodnim transakcijama, što dodatno umanjuje uticaj američkih finansijskih instrumenata. Konačno, u oblasti tehnologije, kineske kompanije poput Huaweija i SMIC-a pokazuju zavidnu sposobnost zaobilaženja američkih sankcija i ubrzanog razvoja sopstvenih tehnoloških rešenja, čime grade tehnološku nezavisnost.

Strateške mjere bez pripreme

Provociranje Kine bez prethodnog smanjenja zavisnosti od nje pokazalo se kao strateški propust sa dalekosežnim negativnim posledicama. Kina, sa svojim dugoročnim strateškim pristupom, strpljivo isčekuje promjene u američkoj ekonomskoj politici, dok nametnute tarife postepeno erodiraju konkurentnost američke industrije na globalnom tržištu. Kineski zvaničnici, poput ministra spoljnih poslova Vang Jia, je izjavio: “Mi smo opredijeljeni za dijalog, a ne za konfrontaciju, ali nećemo pasivno tolerisati neosnovane tarife i bićemo prinuđeni da adekvatno odgovorimo.”

Korak nazad

Tramp je izuzeo telefone, laptopove, čipove i drugu ključnu elektroniku iz carina koje je uveo Kini. Ova odluka štiti glavne američke tehnološke igrače – posebno Apple, koji proizvodi preko 80% svojih proizvoda u Kini i koji je izgubio 640 milijardi (biliona) dolara u vrijednosti od kada su objavljene vijesti o carinama.

Novo uputstvo Carinske i granične zaštite izuzima smart telefone, poluprovodnike, memorijske kartice, SSD diskove, solarne ćelije i još mnogo toga od neposredne povišice carina. Ove stavke se i dalje mogu suočiti sa carinama – ali ni blizu ubedljivih 145% prvobitno nametnutih.

Cijena iluzije lake pobjede

Umjesto željene “lake pobjede”, američka tarifna politika za sada donosi štetu sopstvenoj ekonomiji. Komparativne prednosti Kine u globalnim lancima snabdijevanja, značajan trgovinski suficit i dokazana ekonomska otpornost nadmašuju kratkoročne efekte uvedenih tarifa. Kineski trgovinski suficit i visoka stopa štednje daju joj fleksibilnost da apsorbuje gubitke, dok se SAD, sa svojim deficitom i navikama potrošnje, suočavaju sa rizicima stagflacije, smanjenjem rasta i rastućom inflacijom. Bez sveobuhvatne strategije za postepeno smanjenje zavisnosti od Kine, SAD rizikuju da se nađu u dugotrajnom trgovinskom ćorsokaku, dok će Kina samo nastaviti da jača svoju globalnu ekonomsku i političku poziciju.

“Peking ne trepće. Gradi BRICS+, produbljuje trgovinske koridore i posmatra kako SAD same sebe guraju u irelevantnost. Kini nije trebalo da uzvrati udarac. Samo je koraknula u stranu i pustila gravitaciju da obavi svoje. SAD su već bile izbačene iz kineskog tržišta. Dodatne carine su samo predstava u bijesu.”, jedan of komentara na X mreži.